Во срцето на Илинденското востание во 1903 година, во куќата на Пашка Лапеска, работела една од најважните алки на востаничкиот отпор. Под превезот на обична бојаџилница, овде била сместена тајната леарница за куршуми, раководена од интелектуалната група на чело со Никола Киров Мајски, Наум Томалевски, Стерју Блажев и Атанас Поп-Христов.

Иницијативата за создавање на оваа уметничка галерија се раѓа во средината на 60-тите години на минатиот век. Поттикнати од длабока приврзаност кон родното Крушево и желбата да му оддадат почит на доајенот на македонската современа уметност, група видни крушевчани го покренуваат процесот за зачувување на делото на својот сограѓанин.

Сместен на историското брдо Гумење, Музејот на НОБ е отворен во 1989 година како спомен -обележје на борбениот дух на Крушево. Поставката прави фасцинантен мост меѓу двата Илиндена — револуционерната 1903 и ослободителната 1944 година.

Сместена во прегратките на црквата „Св. Јован“ — најмладата од четирите крушевски цркви, изградена во 1905 година — оваа галерија е вистинско светилиште на православната уметност и копаничарството. Отворена како постојана изложба во 1978 година, таа е дом на непроценливото наследство на крушевските зографи.